[]

از هجرت تا تمدن | سوسن شریعتی (دو ماهنامه ایران فردا ـ ۱۴۰۰)

از هجرت تا تمدن

(شریعتی و تاریخ صدر اسلام)

سوسن شریعتی
منبع: دو ماهنامه ایران فردا
تاریخ: ۱۴۰۰

 

«هیچ آفتی برای علم و بالاخص برای «تاریخ و دین» از سیاست ، سیاستی که بنیانش قبیله است و ابزارش «مذهب»، تباه کننده تر و کشنده تر نیست.»(علی شریعتی -م.آ.30-ص 456)

«تاریخ صدر اسلام»، سال ها است موضوع و تیتر اول  اخبار است. سال ها است که این گذشته فراخوانده می شود : گاه توسط جوانان نسل سوم و چهارم مهاجران  مستعمرات حاشیه نشینِ پاریس، گاه توسط «ساکنین ناکجا آباد دولت اسلامی عراق و شام»  و بسیای اوقات توسط سیاستمداران مستقر بر کرسی قدرت در کشورهای اسلامی. فراخوان آلامد و آنارشیک این گذشته 14 قرن پیش که گاه برای مشروعیت بخشی به قدرت است و گاه تکیه گاهی برای ضد قدرت و گاه عکس العملی هیستریک در هر حال همیشه با انگیزه های سیاسی و اجتماعی، بسیاری از داده های  تاریخی و تاریخمند را بدل کرده است به نقل و نبات  کوی و برزن  و از همین رو به تعبیر ژاکلین شببی –مورخ و اسلام شناس فرانسوی معاصر- به یک «هوموس اسلامیکوس فرازمان» شکل داده است. این وضعیت خود موجب رونق گیری مطالعات متنوع و گسترده ای در حوزه تاریخ صدر اسلام از منظر علوم انسانی و اجتماعی در دو دهه اخیر گشته ؛ امری  نه چندان متداول  در حوزه های دانشگاهی غربی در گذشته  و نیز موضوع همیشه حساس در جوامعی با سنت اسلامی.

موضوع این یادداشت بررسی  دلایل، متد و فرضیه های علی شریعتی در خوانش او از تاریخ  صدر اسلام است؛ موضوعی که دو سال پس از بازگشت از فرانسه و با آغاز تدریس در دانشکده ادبیات مشهد و به عنوان واحدهای درسی به آن توجه می کند و تا روزهای پایانی حیاتش پی می گیرد. اهمیت این نگاه در این است که قبل از شوک دهه هفتاد میلادی در حوزه مطالعات قرآنی و  تاریخ صدر اسلام عرضه شده و پیست هایی  را گشوده  که بعدها یک بار در دهه هفتاد و بار دیگر در سال 2000 پژوهشگران و آکادمسین های غربی و متفکرین اسلامی را به خود مشغول کرده است. این یادداشت مبتنی بر متون دهه چهل (دهه شصت میلادی) شریعتی است و معرف نگاه تاریخی متفکر جوانی (35 سال) است که «روشنفکر دینی» نام گرفت قبل از اینکه  «نگاه ایدئولوژیک » و یا «اسطوره ساز» او به تاریخ به جمرات آن نوع روشنفکری ای بدل شود که او را مسبب  بیدار شدن دیو خفته ای می دانست به نام «سنت».

(بیشتر…)

«کویر»؛ بازتاب نگاه بنیادین شریعتی به هستی و انسان | فرامرز معتمد دزفولی (۳۱ خرداد ۱۴۰۰)

«کویر»؛ بازتاب نگاه بنیادین شریعتی به هستی و انسان

فرامرز معتمد دزفولی

 

منبع: سخنرانی در نشست آنلاین «نسبت تاریخ و جامعه ایرانی با اندیشه‌های جهانی در میراث مکتوب شریعتی»
تاریخ: خرداد ۱۴۰۰

در نشست آنلاین «نسبت تاریخ و جامعه ایرانی با اندیشه‌های جهانی در میراث مکتوب شریعتی» که به مناسبت چهل و چهارمین سالگرد شهادت شریعتی برگزار شد، فرامرز معتمد دزفولی به بازتاب نگاه بنیادین شریعتی به هستی و انسان در کویر شریعتی پرداخته است. شایان ذکر است اخیرا از فرامرز معتمد دزفولی کتاب «درد بودن» منتشر شده است که خوانشی هرمنوتیکی و فلسفی از کتاب هبوط شریعتی است.

 

(بیشتر…)

راز مانایی اندیشه‌های دکتر علی شریعتی | محمدباقر تاج‌الدین (روزنامه ایران ـ ۲۹ خرداد ۱۴۰۰)

راز مانایی اندیشه‌های دکتر علی شریعتی

محمدباقر تاج‌الدین*
منبع: روزنامه ایران
تاریخ: ۲۹ خرداد ۱۴۰۰

 

علی شریعتی بدون تردید یکی از تأثیرگذارترین روشنفکران دوره معاصر کشورمان ایران است به‌گونه‌ای که دست‌کم برخی افکار و اندیشه‌های ایشان حتی تا سطح دورافتاده‌ترین مناطق روستایی کشور و در بین زنان و مردان بی‌سواد نیز راه یافته است. در دهه 50 و 60 خورشیدی کتابخانه و خانه‌ای در کشور نبود که دست‌کم برخی آثار و کتاب‌های شریعتی را در خود جای نداده باشد. همچنین بسیاری از افرادی که توان خواندن و نوشتن را داشتند باز هم دست‌کم یکی از کتاب‌های شریعتی را ولو به‌طور سطحی در مطالعه گرفته بودند. این موضوع بویژه در بین جوانان آن دوران و از جمله دانشگاهیان آن زمان بیش از همه خودش را نشان داده بود و هر آن کس که کتابی یا سخنرانی‌ای از علی شریعتی می‌خواند یا می‌شنید خیلی زود جذب افکارش می‌شد.
(بیشتر…)

چرا نمی‌توان شریعتی را نادیده گرفت؟ | گفت‌وگو با سیدفرید العطاس (روزنامه ایران ـ ۲۹ خرداد ۱۴۰۰)

گفت‌وگو با سیدفرید العطاس استاد جامعه‎شناسی دانشگاه ملی سنگاپور

چرا نمی‌توان شریعتی را نادیده گرفت؟

گفت‌وگو با سیدفرید العطاس
منبع: روزنامه ایران
تاریخ: ۲۹ خرداد ۱۴۰۰

 

فرزانه اسکندریان  |  پروفسور سیدفرید العطاس، جامعه‎شناس مسلمان مالزیایی و دانشیار جامعه‎شناسی دانشگاه ملی سنگاپور و عضو دپارتمان مطالعات جنوب شرق آسیا است. او که در میان اهالی اندیشه کشورمان چهره‌ای شناخته شده است پیرامون آثار و آرای دکتر علی شریعتی مقالات و سخنرانی‌های متعددی در ایران و دانشگاه‌های خارج از ایران داشته است. به این اعتبار، در چهل و چهارمین سالروز درگذشت دکتر علی شریعتی با او گفت‌وگویی داشته‌ایم با این موضوع که «چرا نمی‌توان شریعتی را نادیده گرفت؟» او در این‌باره به منظومه فکری شریعتی و نقاط عطف اندیشه او اشاره می‌کند که در ادامه می‌خوانید:
(بیشتر…)

مردم تاريخ را می‌سازند | گفت‌وگو با احسان شریعتی (روزنامه اعتماد ـ ۲ تیر ۱۴۰۰)

شریعتی و فلسفه در گفت‌وگوی مالك شجاعی با احسان شریعتی

مردم تاریخ را می‌سازند

گفت‌وگو با احسان شریعتی
منبع: روزنامه اعتماد
تاریخ: ۲ تیر ۱۴۰۰

 

محسن آزموده | علی شریعتی (1356‌-1312‌) به صورت دانشگاهی و رسمی، نه جامعه‌شناسی خوانده بود، نه تاریخ و نه فلسفه. اگرچه گفتارها و نوشتارهایش به وضوح نشان می‌دهد كه به عنوان متفكر و روشنفكری جویای حقیقت و اهل مطالعه، در هر سه شاخه مطالعات گسترده و فراوانی داشته، همچنان كه در مطالعات ادیان و ادبیات فارسی و غربی و روانشناسی و… اكنون هم عموم بیشتر او را به عنوان جامعه‌شناس می‌شناسند، اگرچه خودش بعد از بازگشت به ایران، در گروه تاریخ دانشگاه مشغول به كار می‌شود. درباره نسبت او با فلسفه اما بحث و حدیث‌های زیادی هست؛ از تعبیر مشهور «فیلسوفان پفیوزان تاریخ هستند» تا تقابل‌هایی كه میان ابوذر و ابن‌سینا ایجاد می‌كند و نقدی كه به كلیت فلسفه اسلامی دارد. اینها در كنار توصیه‌اش به فرزندش احسان برای تحصیل فلسفه و ارجاعات فراوان به آثار و اندیشه‌های فلسفی و فیلسوفان، وضعیتی مبهم و تناقض‌آمیز ایجاد می‌كند. به راستی شریعتی چه نگاهی به فلسفه داشت؟ آیا واقعا فیلسوفان را می‌شناخت و آثار ایشان را خوانده بود؟ دیدگاه‌های فلسفی خودش چه بود؟ نگاهش به فلسفه اسلامی چگونه بود؟ احسان شریعتی، فرزند ارشد علی شریعتی، استاد و پژوهشگر فلسفه است و دكترایش در این رشته را از سوربن فرانسه گرفته. او به فلسفه قاره‌ای و متفكرانی چون هایدگر و هگل و هوسرل و كانت و… علاقه دارد، ضمن آنكه همچون پدر در عرصه عمومی نیز حضوری جدی دارد و در مسائل سیاسی و اجتماعی و فرهنگی اظهارنظر و كنشگری می‌كند. خانه اندیشمندان علوم انسانی به مناسبت چهل و چهارمین سالروز درگذشت دكتر شریعتی جلسه‌ای برگزار كرده كه در آن دكتر مالك شجاعی جشوقانی، استاد و پژوهشگر فلسفه با دكتر احسان شریعتی درباره شریعتی و فلسفه گفت‌وگو كرده است. آنچه می‌خوانید گزارشی از این گفت‌وگوست.

(بیشتر…)

پرونده‌ی هفته‌نامه «تجارت فردا»

«میراث شوم»

سوسیالیسم چگونه به اندیشه انقلابی رسوخ کرد؟

منبع: هفته‌نامه تجارت فردا
تاریخ: ۲۹ خرداد ۱۴۰۰

 

هفته‌نامه «تجارت فردا» در جدیدترین شماره خود پرونده‌ای درباره‌ی رویکرد سوسیالیستی دولت ابولحسن بنی‌صدر تدارک دیده است. در بخش‌هایی از این پرونده که عنوان «میراث شوم» برای آن برگزیده شده مقالاتی پیرامون نسبت اندیشه‌های شریعتی و برنامه‌ی اقتصادی دولت بنی‌صدر به چشم می‌خورد. در انتهای مقدمه‌ی این پرونده می‌خوانیم:

(بیشتر…)

مهجور ماندن ميراث شريعتی | محسن آزموده (روزنامه اعتماد ـ ۲۹ خرداد ۱۴۰۰)

مهجور ماندن ميراث شريعتی

محسن آزموده
منبع: روزنامه اعتماد
تاریخ: ۲۹ خرداد ۱۴۰۰

 

امروز چهل و چهارمين سالروز درگذشت علي شريعتي است، روشنفكري كه تنها چند ماه كمتر از چهل و چهار سال در دنيا زندگي كرد، اما هم در زمان حياتش و هم تا دهه‌ها بعد، به يكي از بحث برانگيزترين و جنجالي‌ترين چهره‌هاي فكري در ايران معاصر بدل شد. شريعتي در طول چهار دهه بعد ازدرگذشتش، چهره‌ها و نقاب‌هاي مختلفي بر صورت زد و موافقان و مخالفان متفاوت و گاه تند و تيزي پيدا كرد، خوانش‌هاي متفاوتي از مجموعه آثار او صورت گفت و وجوه گوناگوني از آنها نمايان شد. (بیشتر…)