[]

پرونده‌ی ویژه (تقریرات ـ شهریور ۱۳۹۶)

بازخوانی انتقادی نگاه شریعتی به شیعه و روحانیت

منبع: دوماهنامه تقریرات (شماره ۷)
تاریخ: شهریور ۱۳۹۶

 

مجله تقریرات در شماره هفتم خود با طرح پرونده‌ای به بازخوانی انتقادی نگاه شریعتی به شیعه و روحانیت پرداخته است . دو عنوان از این پرونده با نام « شریعتی قائل به حذف روحانیت نبود» و «نیز روحانیت منهای شریعتی » از مواردیست که در پرونده دیده می شود.

(بیشتر…)

اندیشهٔ شریعتی به مثابه مجموعه‌ای از چیزهای کوچک ‌ | مصطفی مهرآیین (کانال تلگرام رخداد تازه ـ آذر ۱۳۹۶)

اندیشهٔ شریعتی به مثابه مجموعه‌ای از چیزهای کوچک

مصطفی مهرآیین
منبع: کانال تلگرام رخداد تازه
تاریخ: پاییز ۱۳۹۷

 

چکیده

مهرآیین در این سخنرانی، شریعتی را در کنار متفکرانی چون هانا آرنت، آگامبن و والتر بنیامین قرار می‌دهد. او با استناد به آرای آگامبن و آرنت، شریعتی را متفکری می‌داند که بر فراز ویرانهٔ دو کلیت اندیشهٔ اسلامی و اندیشهٔ غرب ایستاده است و می‌کوشد با گردآوری بازمانده‌های این دو ویرانه، امر تازه‌ای خلق کند. مهرآیین شیوهٔ تفکر شریعتی را در خلق چنین امر تازه‌ای، به شیوهٔ بنیامین شبیه می‌داند. در پایان، براساس خوانشی که از روش‌شناسی تفکر شریعتی دارد، به سه نقد دربارهٔ او پاسخ می‌دهد. به‌زعم مهرآیین، شریعتی چه آنجا که ستایش می‌کند و چه آنجا که ویران می‌کند، درواقع از درون خود سخن می‌گوید.

(بیشتر…)

روشنفكر مدرن ارگانيک انقلابی | کمال اطهاری (روزنامه اعتماد ـ ۹ خرداد ۱۳۹۶)

روشنفكر مدرن ارگانيک انقلابی

شريعتي در روزگار ما در گفت‌وگو با كمال اطهاري
منبع: روزنامه اعتماد
تاریخ: ۹ خرداد ۱۳۹۶

 

۴۰ سال از مرگ دكتر علي شريعتي (۱۳۵۶-۱۳۱۲) مي‌گذرد، چهره‌اي كه به اذعان هم‌فكران و منتقدانش بدون ترديد موثرترين و سرشناس‌ترين روشنفكر ايراني در دهه‌هاي پيش از انقلاب در رابطه با رخدادهاي سياسي، فرهنگي و اجتماعي ايران است و هيچ گزارش يا تحليلي از ابعاد سياسي، فرهنگي و اجتماعي انقلاب ۱۳۵۷ ايران نمي‌توان ارايه داد، مگر آنكه دست كم در فصلي كوتاه به نام او اشاره كرد. البته اهميت دكتر شريعتي را تنها به آنچه گذشته نمي‌توان خلاصه كرد، او و ميراثش تا به امروز و با گذر ۴ دهه نيز قابل پيگيري است، تا جايي كه به باور تحليلگران و پژوهشگران چهره‌ها و سويه‌هاي متفاوتي از او در تمام اين سال‌ها در ميان نسل‌هاي مختلف پس از انقلاب نقش‌آفريني كرده و همواره محل بحث بوده است. بنياد دكتر علي شريعتي كه فرزندان او مهم‌ترين گردانندگان آن هستند، در چهلمين سالگرد او تصميم گرفته همايشي در تيرماه در بزرگداشت او برگزار كند و طي آن به بازخواني چهار دهه حضور زنده و بحث‌برانگيز دكتر شريعتي در عرصه فرهنگي، اجتماعي و سياسي ايران بپردازد. در همين راستا و با همكاري گروه سياستنامه روزنامه اعتماد تا پيش از برگزاري اين همايش هر هفته تصميم بر آن شده، يكي از جنبه‌هاي اين حضور مورد بازنگري و تامل قرار گيرد. مساله مهم در اين بررسي تحليلي آن است كه اين بازخواني به هيچ عنوان صرفا به «تمجيد و ستايش» اختصاص ندارد و چنان كه رويكرد خود دكتر نيز چنين بود، در اين مطالب تلاش شده جنبه‌هاي متفاوت انديشه و عمل شريعتي در نسبت با وضعيت امروزين مورد نقد و بررسي قرار گيرد.
كمال اطهاري، تحليلگر و پژوهشگر معتقد است كه امروز در گفتمان توسعه نيازمند روشنفكراني غيررسمي هستيم. او در گفت‌وگوي حاضر به مناسبت چهلمين سالمرگ دكتر شريعتي به ارزيابي شرايط روز پرداخته و در به كاربستن  مفهوم بحران از تعريف گرامشي بهره مي‌گيرد و با همين رويكرد علي شريعتي را روشنفكر مدرن ارگانيك انقلابي مي‌خواند.

(بیشتر…)

آینده ما و میراث شریعتی | مجتبی مهدوی (روزنامه شرق ـ ۲۵ تیر ۱۳۹۶)

آینده ما و میراث شریعتی

مجتبی مهدوی. استاد علوم سیاسی و مطالعات خاورمیانه، دانشگاه آلبرتا، کانادا
منبع: روزنامه شرق
تاریخ: ۲۵ تیر ۱۳۹۶

 

زمانه و زمینه اجتماعی ما و شریعتی یکسان نیست. او پدیده‌های زیر را آن‌گونه که ما زیسته‌ایم، تجربه نکرد: ظهور انقلاب، سقوط مدرنیسم اقتدارگرا و به‌دنبال آن تجربه حكومت اسلامي، فروپاشی بلوک شرق، شکست مارکسیسم رسمی و عقب‌نشینی نسبی گفتمان چپ، هژمونی گفتمان نولیبرالیسم و اعلام یک‌طرفه و پیروزمندانه «پایان تاریخ» و ادعای شکست همه گفتمان‌های بدیل توسط نولیبرالیسم، ظهور و افول جنبش‌های اجتماعی معاصر و مترقی در خاورمیانه و شمال آفریقا، گسترش جنبش‌های اسلام‌گرای ذات‌گرا، ظهور گفتمان‌های نو-اورینتالیستی همچون «نبرد تمدن‌ها» و محکومیت فرهنگ و مذهب خاورمیانه به‌عنوان عامل اصلی بحران معاصر و سرانجام فراگیرشدن سیاست‌های تهاجمی نولیبرالیسم تجاوزگر با عنوان «مداخله بشردوستانه» برای نجات عالم و آدم!

(بیشتر…)

بازنمایی جایگاه نام و اندیشه دکتر شریعتی در کتب درسیِ مدارس (سایت بنیاد فرهنگی شریعتی ـ ۱۳۹۶)

بازنمایی جایگاه نام و اندیشه دکتر شریعتی در کتب درسیِ مدارس

جمشید میرزایی
منبع: سایت اینترنتی بنیاد فرهنگی شریعتی
تاریخ: ۱۳۹۶

 

مقدمه

نوشتن در مورد دکتر علی شریعتی حس ویژه‌ای را می‌طلبد به خصوص برای کسانی که «مخاطبان آشنا»ی اویند. این نوشتار پژوهشی بر خلاف دیگر شریعتی‌ پژوهی‌ها، باید به بعد دیگری از افکار و اندیشه‌های وی می‌پردازد و می‌خواهد نشان دهد که جایگاه نام و اندیشه دکتر علی شریعتی در کتب درسی مدارس ایران کجاست؟ یا این که رویکرد نظام رسمی آموزش و پرورش و کتب درسی مدارس ایران نسبت به دکتر علی شریعتی چگونه است؟ در واقع این پژوهش می‌خواهد نشان دهد که نام و اندیشه این معلم در ورای کلمات و واژگان کتب درسی کجاست؟ به او بسیار بها داده شده است یا نه؟ نسبت به او بی‌تفاوت بوده‌اند و یا محترمانه به فکر محو او از کتب درسی بوده‌اند؟

(بیشتر…)

پارتیزان فکری | گفت‌وگو با سعید حجاریان (ماهنامه مهرنامه ـ ۸ تیر ۱۳۹۶)

پارتیزان فکری

گفت‌وگو با سعید حجاریان
منبع: ماهنامه مهرنامه (شماره ۵۲)
تاریخ: ۸ تیرماه  ۱۳۹۶

 

آقای دکتر! چنانکه از رصد فضای دانشگاه و همچنین نشریات برمی‌آید، موافقت‌ها و مخالفت‌ها با شریعتی هر ساله صورتی جدید به خود می‌گیرد؛ چنانکه امروز و در چهلمین سالگرد وی ناظران به نوعی سردرگم شده‌اند. صورت‌مندی شما از موافقان و مخالفان شریعتی چگونه است؟

واقعیت این است که پس از چهل سال اندیشه دکتر شریعتی از بین نرفته و معتقدم در شرایط کنونی به یک معضل تبدیل شده است؛ البته که باید گفت شریعتی در زمانه حیاتش نیز معضل بود. من نخست از موافقان شریعتی می‌گویم. بعضی عاشق‌اند و امروزه کاملاً خود را هم‌هویت با شریعتی می‌دانند و به اصطلاح آنچنان ذوب هستند که نمی‌توانند خود را از او جدا بدانند و به وی از بالا نظر کنند و نقدی به آثارش وارد آورند. گروه دیگر با آنکه از مریدان دکتر هستند اما به علت تغییر شرایط اجتماعی سعی دارند خوانشی نو از آثار وی به دست دهند یا مثلاً آثار وی را گزینش کنند. چنانکه می‌دانیم دکتر شریعتی نیز چنین دغدغه‌ای داشت و وصیت کرده بود که باید آثارش برای چاپ به تیغ تنقیح سپرده شود و به این منظور آقای حکیمی را انتخاب کرده بود. اما گویا این کار صورت نگرفت و خانواده آثار وی را جمع‌آوری و منتشر کرد. به هر روی افرادی‌که ذیل این گروه تعریف می‌شوند، معتقدند که از مجموعه آثار شریعتی باید بخش‌هایی را کنار گذاشت و بخش‌هایی را برجسته کرد تا برای نسل جدید پیامی داشته باشد. گروه دیگر موافقان که با دکتر همنشین بوده‌اند، تلاش دارند که همان راه را ادامه داده و با چپ نو در اروپا یا بقایای مکتب فرانکفورت که دکتر از میان آنها فقط مارکوزه را می‌شناخت خود را پیوند زده و به اصطلاح به مخاطب، این‌طور القا کنند که اگر شریعتی زنده بود، همین راه را می‌رفت. می‌دانیم که شریعتی از تعبیر «مارکس وبر» استفاده کرد و حال عده‌ای از موافقین او هستند که وجه مارکسیستی‌اش را به کلی کنار گذاشته و جنبه وبری او را چسبیده‌اند. برخی، اصلاح‌طلبان را مصداق این دگردیسی می‌دانند و معتقدند اصلاح‌طلبان ابتدای انقلاب به اندیشه‌های چپ تعلق خاطر داشتند ولی رفته رفته و به طور مشخص بعد از فروپاشی شوروی و همچنین وقوع دوم خرداد احساس کردند برای تئوری‌پردازی به جنبه‌های وبری اندیشه شریعتی احتیاج بیشتری دارند و این‌گونه شریعتی را بازخوانی مجدد کردند و با پالایش اندیشه‌های وی از چپ و همچنین بعضی گرایشات پیشوامحور، گفتمان جدیدی به‌وجود آوردند. گروه دیگری هم هست که افرادی همچون شهریار زرشناس و نشریاتی چون کیهان آن را نمایندگی می‌کنند؛ این موافقان از اندیشه‌های شریعتی در جهت کوبیدن غرب  و لیبرالیسم و مظاهر و مصادیق آن استفاده می‌کنند. من معتقدم موافقان با این خطی که به پیش می‌روند بعید نیست که در سالگردهای بعدی مکتبی به نام «شریعتیسم» که پیش‌تر از آن یاد شده بود را رسماً رونمایی و به عنوان متر و معیار و راهبرد از آن استفاده کنند.

(بیشتر…)

روشنفکر مسلح (پرونده‌ی ویژه‌ی ماهنامه مهرنامه ـ تیر ۱۳۹۶)

روشنفکر مسلح

منبع: ماهنامه مهرنامه (شماره ۵۲)
تاریخ: تیر ۱۳۹۶

 

ماهنامه مهرنامه در شماره ۵۲ (تیر ۱۳۹۶) پرونده‌ای را شامل صفحه با عنوان «روشنفکر مسلح» به شریعتی اختصاص داده است. در این پرونده مقالاتی از محمد قوچانی، عمادالدین باقی، ابراهیم فیاض، بیژن مومیوند، مهدی دریس‌پور، زینب صفری و نیز گفت‌وگویی با سعید حجاریان به چاپ رسیده است.

(بیشتر…)

روشنفکر مسلح | محمد قوچانی (ماهنامه مهرنامه ـ تیر ۱۳۹۶)

روشنفکر مسلح

پژوهشی در نظریه سیاسی علی شریعتی: چگونه «نظریه» امت و امامت به «نظام» امت و امات تبدیل شد؟

محمد قوچانی
منبع: ماهنامه مهرنامه
تاریخ: تیر ۱۳۹۶

 

دریافت فایل پی‌دی‌اف

نقد و بررسی کتاب «شهید جاوید» | علی اشرف فتحی (کتاب شناسی انتقادی جامعه شناسی تشیع ـ ۱۳۹۶)

نقد و بررسی  کتاب «شهید جاوید»

علی اشرف فتحی
منبع: کتاب شناسی انتقادی جامعه شناسی تشیع

 

کتاب «شهید جاوید؛ حسین بن علی علیه‌السلام» که به کتاب «شهید جاوید» مشهور شد، در سال ۱۳۴۹ شمسی در قم منتشر شد و پژوهش درباره واقعه عاشورا را وارد مرحله تازه‌ای کرد. نویسنده کتاب؛ آیت‌الله نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی (۱۳۸۵ ـ ۱۳۰۲ شمسی) در آن زمان از مدرسین میان‌سال حوزه علمیه قم بود و در نشریات حوزوی نیز مقاله می‌نوشت. وی نخستین بار در اسفند سال ۱۳۴۷ شمسی مقاله‌ای با عنوان «آیا امام حسین (ع) خواب دید؟» در سالنامه «معارف جعفری» در قم منتشر کرد که مقدمه‌ای بر انتشار کتاب شهید جاوید در سال ۴۹ شد. کتاب در ابتدا ۴۶۹ صفحه بود و بعدها نویسنده با افزودن پاسخی که به نقد آیت‌الله صافی گلپایگانی (کتاب شهید آگاه) نوشته بود، به همراه چند سند ساواک درباره «شهید جاوید»، کتاب را در قالب 536 صفحه منتشر کرد.

(بیشتر…)

گزارشی از سمپوزیوم «اکنون ما و شریعتی» (ماهنامه نسیم بیداری ـ دی ماه ۱۳۹۶)

روشنفکر همیشه زنده

منبع: ماه‌نامه نسیم بیداری (شماره ۲۹)
تاریخ: دی ۱۳۹۶

 

ماه‌نامه سیاسی، فرهنگی نسیم بیداری به صاحب امتیازی و مدیر مسئولی سید محمد مهدی طباطبایی در شماره ۲۹ خود گزارشی از سمپوزیوم « اکنون ما و شریعتی» که در آذر ماه همان سال در دانشگاه تربیت مدرس برگزار شده بود، ارایه می‌دهد.

(بیشتر…)