[]

شریعتی با ورود به حسینیه ارشاد در سال ۱۳۴۷، فعالیتهای فشرده خود را با عرضه سلسله کنفرانس‌ها، کلاس‌ها و مجموعه‌ای از نشست‌های خصوصی و دانشگاهی در تهران و شهرستان‌ها آغاز می‌کند. حسینیه ارشاد در سال ۱۳۵۱ به دنبال دستگیری دکتر شریعتی بسته می‌شود . پس از آزادی در سال ۱۳۵۴ این سخنرانی‌ها به شکل نشست‌های خصوصی ادامه پیدا می‌کند و با مرگ شریعتی در سال ۱۳۵۶به پایان می‌رسد.
این سخنرانی‌ها یکی از منابع مهم شناخت شکلگیری نوعی گفتمان و گرایش در میان جوانان دهه ۵۰ هستند. صدا، فن خطابه و سبک شریعتی در ازائه سخنرانی‌هایش طی این سال‌ها (و امروز نیز) هم‌چنان یکی از موضوعات بحث و گفتگو و نقد در باره نقش خطابه در انقلابات و دموکراسی‌هاست.


لیست و چکیده سخنرانی های اصلاح شده

 

 

علی شریعتی از 1347 سلسله سخنرانی هایش را در حسینیه ارشاد آغاز کرد. این سخنرانی ها البته به این موسسه فرهنگی محدود نماند و خیلی زود به دانشکده ها ی تهران و شهرستان ها تعمیم یافت و تا سال 1351، با بسته شدن حسینیه ارشاد و دستگیری او متوقف شد. شریعتی تا قبل از استقرار در تهران در سال 1350، به مناسبت های مختلف برای سخنرانی به تهران می آمده است و با نگاهی به تاریخ سخنرانی ها علت فشردگی آن ها در ماه های خاص روشن می شود. (به عنوان مثال آبان 50) غالب این سخنرانی ها پس از استخراج، توسط شریعتی و یا گروه ویراستاری حسینیه ارشاد(آقایان کاظم متحدین و پرویز خرسند)حک و اصلاح می شده با این همه تعداد زیادی از این سخنرانی ها پس از انقلاب و تحت نظارت “دفتر تدوین و تنطیم آثار شریعتی” استخراج و تنظیم گردیده است. بخشی از این سخنرانی ها پس از آزادی در سال 1354 و قبل از خروج از ایران در نشست های خصوصی ایراد شده است و از همین رو همیشه کیفیت مطلوبی ندارند.

این مجموعه صوتی که برای اولین بار از سوی بنیاد فرهنگی شریعتی روانه بازار شده است محصول تلاشی چندساله برای هواگیری اصواتی است که به چهل سال پیش بر می گردد. پیدا کردن همه عناوین سخنرانی ها ممکن نبوده و برخی از آنها برای همیشه از بین رفته اند، اگرچه خوشبختانه متن مکتوب آنها موجود است و در اختیار مخاطبان قرار دارد. در این مجموعه هستند عناوینی که علی رغم تلاش های فنی کیفیت متوسطی دارند. با این همه آورده شده اند و با این دغدغه که به کلیت روند سخنرانی ها خدشه ای وارد نیاید ضمن اینکه خود می توانند فضاهای مختلفی که شریعتی در آن ها سخن گفته را تداعی کنند: از حسینیه ارشاد تا نشست های خانگی و محافل دربسته. لیست عناوینی که متاسفانه دیگر ردی از آنها پیدا نیست نیز در پایان این این دفترچه درج شده است . همچنین عناوینی که در حال حاضر به شکل ریل وجود دارد و امیدواریم بتوانیم به زودی آنها را در اختیار مخاطبان قرار دهیم.

 

1347-1348

 

1-روش شناخت اسلام

معادل مکتوب:م.آ.28

زمان:4 و 3 ابان 1347

مکان:حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: شریعتی در این سخنرانی بر اهمیت متد در پیشرفت علم تکیه می کند و بر همین اساس اگرچه شناخت اسلام را غیر قابل تقلیل به یک روش می داند می کوشد برای شناخت اسلام روشی جدید را پیشنهاد دهد. برای شناخت اسلام باید اول قرآن را به عنوان مجموعه اندیشه ها و اثار فکری و علمی شخصیتی به نام اسلام شناخت و دوم تاریخ اسلام یعنی شرح تحولاتی که از اغاز تا بعثت و تا به امروز بر آن گذشته است را بررسی کرد. لازم به تذکر است که این متن پس از استخراج توسط شریعتی حک و اصلاح شده و پاره ای جا به جایی ها صورت گرفته است. تفاوت متن و صوت از این رو است.

2-علی حقیقتی برگونه اساطیر

نام دیگر: علی حقیقتی در اساطیر، اسطوره ای در تاریخ

معادل مکتوب: م.آ. ۲۶

زمان:15 و 16 اسفند ۱۳۴۷

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: شریعتی معتقد است که انسان با ساختن اسطوره در پی آن «باید باشدی است که نیست».علی (ع) اگر چه یک حقیقت تاریخی است اما در هیئت یک اسطوره به عنوان رب النوع عظمت ، قداست و زیبایی در تاریخ متجلی شده است تا دعوتی باشد برای مومن امروز.

 

3-امت و امامت

نام دیگر: امت و امامت در جامعه شناسی

معادل مکتوب:م.آ.26

زمان:11، 12، ، 14،13 فروردین1348

مکان:حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: کنفرانس امت و امامت طی چهار شب متوالی در حسینیه ارشاد ایراد گردیده است. شریعتی تاکید می کند که در اینجا رویکردش به امت و امامت به عنوان یکی از کهن ترین و در عین حال مشهورترین اصول اعتقادی تشیع، بررسی وجهه اجتماعی و جامعه شناسانه آن است و به وجهه کلامی-اصولی آن نگاهی ندارد. او با پرداختن به موضوعاتی چون تفاوت رهبری و دیکتاتوری، مشروعیت قدرت، نسبت اقلیت و اکثریت، سیاست و پلیتیک ضمن تاکید بر اینکه آنچه که می گوید یک نظریه است، در تلاش برای پیدا کردن مصداق های امروزی آن در حوزه فلسفه سیاسی است.

 

4-تمدن و تجدد

معادل مکتوب: م.آ.31

زمان:19/2/1348

مکان:حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: شریعتی در این سخنرانی میان تجدد و تمدن تفکیک قائل می شود و تجدد را مشابه و هم معنای آسیمیلاسیون و یا به عبارتی تشبه به تمدن می داند و این همان پروسه ای است که با سرعت و از بیرون و یا از بالا به کشورهای در حال توسعه تحمیل می شود. حال آنکه تمدن پروسه ای است درونی و مستلزم زمانی کند و آرام و همانی است که غرب طی قرون طی کرده است. نتیجه می گیرد که ما به تمدن نیاز داریم و نه به شبه تمدن که در ظاهر متجدد است و با ابزار الیناسیون به میدان می آید.

5-نگاهی به تاریخ فردا

معادل مکتوب : م.آ. ۳۱

زمان:20/7/1348

مکان : حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: شریعتی با ترسیم مخروطی فرهنگی متشکل از عوام، روشنفکران و نوابغ نشان می دهد که چگونه می توان با شناخت آن به وضعیت، خصوصیات و افکار و گرایشات هر دوره تاریخی پی برد و با شناخت از موقعیت نوابغ که بر رأس هرم نشسته اند شرایط آینده یک جامعه را پیش بینی کرد. این سخنرانی متاسفانه از کیفیت متوسطی برخوردار است و نوار مناسب تر از نسخه موجود یافت نشده است.

6-اسکولاستیک جدید

معادل مکتوب : م.آ. 31

زمان: 1348

مکان: تهران- دانشگاه صنعتی شریف ( آریامهر سابق)

دوره: 1347-1351

چکیده: این سخنرانی به خود-شیفتگی علم پس از آزاد شدن از بردگی کلیسا و اسکولاستیک می پردازد. علمی که به امید هدایت انسان جایگزین تمامی معبودها‌ی گذشته می شود و با تسلط بر طبیعت به قدرت می رسد و خود بدل به اسکولاستیکی جدید گشته و امروز در خدمت سرمایه داری قرارگرفته است. این نوار کیفیت متوسطی دارد و متاسفانه نسخه مناسب تری در اختیار نداشته ایم.

 

7-علی و حیات بارورش پس از مرگ

نام دیگر : پیروزی پس از شکست

معادل مکتوب: م.آ .۲۶

زمان: 12/9/ ۱۳۴۸

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: شریعتی در این سخنرانی از تداوم و بقای تاثیرات زندگی علی(ع) پس از مرگش سخن می گوید و این واقعیت که چگونه به عنوان یک فکر، یک ایمان و یک راه به حیات خود ادامه داده است.

8-متدولوژی علم

معادل مکتوب: م.آ. ۳۱

زمان: 19/9/1348

مکان: مدرسه عالی بازرگانی تهران

دوره:-1351-1347

چکیده: در این سخنرانی شریعتی به دلایل انحطاط مسیحیت و کشورهای اروپایی در قرون وسطا و نیز دلایل انحطاط و زوال تمدن اسلامی در دوره طلایی اسلام می پردازد. او نداشتن متدعلمی یا نگرش علمی را از عوامل مهم این سقوط و به دست داشتن آن را علت صعود معرفی می کن . از نظر شریعتی ورود تفکر یونانی و تفکر هندی در قرون سوم و چهارم به جوامع اسلامی و نیز به بینش قرآنی این جوامع را به یونانی زدگی و صوفی زدگی دچار کرد. اگر نبود این دچار شدگی ما ده قرن پیش می توانستیم تجربه رنسانس را داشته باشیم. این نوار کیفیت بالایی ندارد و نسخه ای مناسب تر در اختیار نبوده است.

 

 

9-علی تنهاست.

نام دیگر: تنهایی و علی

معادل مکتوب: م.آ.۲۶

زمان: 11/9/1348

مکان : حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: این سخنرانی به 25 سال سکوت امام علی در تنهایی می پردازد و نیز درسی که او به عنوان یک امام، یک رهبر و یک قائد با پذیرفتن شکست به امتش ابلاغ می‌کند. «پیروزی در شکست» بخش دوم این سخنرانی است.

10-یک، جلوش تا بینهایت صفرها

معادل مکتوب: م.آ.35

زمان: زمستان 1348

مکان: نشست خصوصی- مشهد

دوره: 1351-1347

چکیده: یک جلوش تا بینهایت صفرها متنی است که در سال های پایانی 40 خطاب به کودکان نوشته شده است. شریعتی در خلوت خود این متن را بازخوانی می کند.کیفیت نامطلوب ضبط از همین رو است. موضوع اصلی این کتاب نقش جهت در معنا بخشیدن به زندگی انسان است.

11-علی انسان تمام

معادل مکتوب:م.آ.25

زمان:20 و 21 آذر 1348

مکان:حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: آنچه در میان ادیان ابراهیمی و مکاتب اصلی مشترک است، معرفی تیپ ایده آل است؛ در جستجوی انسانی که باید باشد و نیست. شریعتی در این کنفرانس به شرح وجوه متعدد شخصیت امام علی می پردازد تا معلوم کند به چه معنا از او به عنوان انسانِ تمام سخن می گوید.

12-هجرت وتمدن

معادل مکتوب: م.آ. 23

زمان: ۴۸

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: در این سخنرانی شریعتی به تأثیر هجرت درتکوین تمدن بشری از آغاز تا کنون پرداخته است.

 

1349

13-میعاد با ابراهیم

معادل مکتوب:م.آ.29

زمان:28و 29 اسفند 1348 و اول و دوم فروردین ماه 1349

مکان:حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: این سخنرانی ها پس از ورود به ایران بعد از سفر حج در سال 1348 صورت گرفته است. شریعتی، فلسفه و مناسک حج را مبتنی بر سه اصل می داند: اتصال، اجتماع، حرکت منظم یا مهاجرت معطوف به یک آرمان.

14-فلسفه نیایش

نام دیگر: مکتب سجاد: آگاهی ،‌عشق ، نیاز و جهاد در نیایش

معادل مکتوب: م.آ . ۸

زمان: 13 فروردین ۱۳۴۹

مکان:حسینیه ارشاد

دوره:1351-1347

چکیده: شریعتی دراین سخنرانی با تفسیری فلسفی از نیایش، “دعا ” را پس از مسئولیت و در ادامه جهاد و صبر معنا می‌کند و آن را تقویت کننده قدرت انسان می‌داند.

15-اقبال مصلح قرن اخیر

معادل مکتوب: م.آ ۵

زمان:۴/۲/ ۱۳۴۹

مکان: کنگره بزرگداشت اقبال

دوره: 1351-1347

چکیده: دراین سخنرانی اقبال به عنوان ادامه دهنده راه سید جمال و متفکری بنیانگذار معرفی می شود؛ متفکری که پاسخگوی نیازهای انسان امروزی است.. با شناخت اقبال می توانیم به شناخت اسلام، شناخت مسلمانان، شناخت زمان حال و آینده دست یابیم. لازم به تذکر است که شریعتی بر این متن پس از پیاده شدن افزوده است. تفاوت صوت و مکتوب از این رو است.

16-تاریخ و ارزش آن در اسلام

معادل مکتوب:م.آ.29

زمان: 14/5/1349

مکان:حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: شریعتی در این سخنرانی که بی مقدمه و به دلیل غیبت سخنران اصلی دکتر زریاب خویی ایراد شده است به نقد تاریخ به شکل قدیم که به نقالی و حادثه نگاری تقلیل می باید می پردازد. تاریخ علم شدن انسان است و علم بررسی صیرورت انسان در زمان. با این تعریف از تاریخ شریعتی از دو ناشناخته برای مسلمانان نام می برد؛ از قرآن و تاریخ اسلام که متاسفانه هر دو برای مسلمانان مجهول مانده علی رغم اهمیتی که اسلام برای تاریخ و شناخت آن قائل است.

 

17-مذهب علیه مذهب

معادل مکتوب: م.آ. ۲۲

زمان: 23 مرداد ۱۳۴۹

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: در این سخنرانی شریعتی می کوشد نشان دهد که جنگ در تاریخ، جنگ مذهب علیه کفر نبوده است بلکه همواره این مذهب است که در برابرمذهب قرار گرفته است.

18-روشنفکر و مسئولیت او در جامعه

معادل مکتوب: م.آ. 20

زمان: ۳۰،۳۱/مرداد/ ۱۳۴۹

مکان: حسینیه ارشاد

دوره : 1347-۱۳۵۱

چکیده: این سخنرانی به چگونگی پیدایش روشنفکر در جوامع غربی و شرقی می پردازد و نیز رسالتی که روشنفکر در جامعه بشری و خاصه در جامعه خویش برعهده دارد

19-پدر، مادر، ما متهمیم

معادل مکتوب: م.آ.22

زمان::1349

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: در این سخنرانی شریعتی به تفاوت میان دو نسل در زمانه خویش می پردازد و نسل خود را در برابر نسل آینده ای که از دین بری شده است متهم می داند.

 

20-فلسفه تاریخ اسلام

معادل مکتوب: م.آ. ۱۹

زمان: 1/6/49

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: ۱347-۱۳۵۱

چکیده: در این سخنرانی شریعتی با بررسی تشابهات و افتراقات میان فلسفه تاریخ در اسلام با فلسفه تاریخ در دیگر مکاتب اجتماعی و فلسفی، مشخصات اصلی فلسفه تاریخ در اسلام را مجاهدت و مبارزه علیه بطلان های فلسفی-طبقاتی و اخلاقی می داند.

 

21-حسین وارث آدم

نام دیگر : میراث آدم

معادل مکتوب: م.آ.۱۹

زمان: مهر 1349

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: «حسین وارث آدم»،تفسیری است فلسفی از تاریخ، با نگاهی تازه به واقعه عاشورا و بازخوانی زیارت وارث.

 

22-سخنرانی های سفر حج در سال ۴۹

نام دیگر: حج در سال ۱۳۴۹

معادل مکتوب: م .آ. ۲۹

زمان : از سوم بهمن تا 27 بهمن ۱۳۴۹.

مکان: مکه- مدینه-عرفات- منی-غار حرا

دوره: 1351-1347

چکیده: این مجموعه شامل چندین سخنرانی متوالی در کاروان حسینیه ارشاد در حج 1349 است که با این عناوین به چاپ رسیده است. «نجات نسل جوان»، «تمدن نتیجه منطقی مهاجرت»، «مدینه شهر هجرت» ، «بررسی انواع مهاجرت» ، «چه باید کرد؟»،«هجرت، امت و امامت»،« اسلام محمد، احیا کننده دین ابراهیم» ، «اسماعیلت را قربانی کن »، «وصایت و شورا »،« تحلیلی از مناسک حج» ، “طرح گوشه هایی از زندگی محمد از تولد تا بعثت”

 

 

23-کنفرانس مسجد الجواد

نام های دیگر : بینش تاریخی شیعه – اسلام دین تاریخ

معادل مکتوب: م.آ. ۱9

زمان: 14/12/1349

مکان: سخنرانی در مسجد الجواد

دوره: 1351-1347

چکیده: موضوع این سخنرانی مقایسه ای است میان واقعیت امروزی تشیع که از نظر شریعتی در تناقض با موقعیت تشیع در تاریخ است؛ فاصله‌ای که از دین تا کفر است. شریعتی چهره امروزی شیعه را دستخوش انحطاط می داند حال آنکه شیعه‌ْ تاریخی توانسته بوده است در سیاست ، جامعه ، فکر ، عقیده و فلسفه، جبهه و جهت جدیدی به وجود بیاورد.

 

 

1350

24-از کجا آغاز کنیم؟

معادل مکتوب:م.آ.20

زمان: 19/1/1350

مکان:تهران-دانشگاه صنعتی شریف

دوره: 1351-1347

چکیده: از کجا آغاز کنیم تلاشی است برای پیدا کردن پاسخی ممکن به مسئله اصلی جامعه ایران. شریعتی پروتستانتیزم اسلامی را برای پیشبرد پروژه ی روشنگری به روشنفکران مذهبی پیشنهاد می کند.

25-تاریخ و شناخت ادیان

نام دیگر: چهارده جلسه درس

معادل مکتوب: م.آ ۱۴و ۱۵

زمان: 20/1/1350تا17/10/1350

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1347-۱۳۵۱

چکیده: این مجموعه شامل سلسه دروس تاریخ و شناخت ادیان است که در سال 1350 در زیر زمین حسینیه ارشاد توسط شریعتی برگزار شده است.این چهارده درس عمدتا به ادیان و مذاهب غیر ابراهیمی اختصاص دارد.

 

26-پاسخ به سوالات و انتقادات

معادل مکتوب: م.آ.17

زمان: 1350

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: این نشست در ادامه سلسله دروس شریعتی در زیر زمینی حسینیه ارشاد بر گزار شده و گفتگویی است میان شریعتی و دانشجویان حول و حوش مباحث طرح شده در کلاس ها.

 

27-فاطمه فاطمه است .

نام دیگر : بانوی نمونه اسلام

معادل مکتوب: م.آ. ۲۱

زمان: 14 و 15 تیرماه 1350

مکان : حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

جکیده: در این سخنرانی شریعتی به تحلیل اجتماعی وضعیت زنان در غرب و شرق پرداخته و با تیپ شناسی زن سنتی و متجدد در ایران به دنبال ارائه الگوی سوم، فاطمه (ع)را معرفی می کند . این سخنرانی به عنوان برجسته ترین سخنرانی سال (۱۳۵۰) در حسینیه ارشاد شناخته شد.

 

28ماشین در اسارت ماشینیسم

معادل مکتوب: م .آ. ۳۱

زمان: 5/6/1350

مکان: دانشکده پلی تکنیک تهران .

دوره: 1351-1347

چکیده: در این سخنرانی شریعتی با تفکیک تکنیک از ماشینیسم به نقد سیستمی می پردازد که زندانی شدن انسان را موجب می شود؛ اتوماتیزمِ سیستمی که قرار بوده است موجبات آزادی انسان و تسلط او را بر طبیعت فراهم کند. انسان در خدمت تکنیک یا تکنیک در خدمت انسان، پرسش اصلی این سخنرانی است. شریعتی به یکی از جلوه‌های تمدن مدرن – ماشینیسم- می پردازد. الیناسیون توسط تکنیک آنجایی اتفاق می افتد که تکنولوژی با ادعای تسلط بر طبیعت و فراهم آوردن آزادی انسان، خود بدل به زندان انسان می شود. این نوار از کیفیت مطلوبی برخوردار نیست و متأسفانه نسخه ای مناسبت تر در دسترس نیست.

 

29-استانداردهای ثابت در تعلیم و تربیت

معادل مکتوب: م.آ. ۲۹

زمان: 2/7/1350

مکان: سخنرانی دانشسرای عالی سپاه دانش.

دوره: 1351-1347

چکیده: موضوع این سخنرانی استانداردها در تعلیم و تربیت است. از نظر شریعتی، استاندارد‌های ثابت و راکد، زائیده نظام‌های راکد است و زمانی حاصل می شود که یک عصر، یک مذهب و یک اندیشه در قالب‌های ثابت متصلب شود و می کوشد از طریق آموزش این قالب های جامد و به ارث رسیده را بر نسل آینده تحمیل کند. از نظر شریعتی معلم باید با اتخاذ نگاه انتقادی تنها بر یک اصل مومن باشد و آن “اصل شناخت انسان” است.

 

30-انتظار، مذهب اعتراض

معادل مکتوب: م.آ. 19

زمان: 8/8/1350

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: شریعتی فلسفه انتظار را فلسفه اعتراض می داند. به تعبیر او عصر غیبت، عصر انتخاب، بخشنده خوشبینی تاریخی و استدلال عقلی و روحی است و از همین رو انتظار نه تنها یک اصل فطری و انسانی است که اصلی اجتماعی نیز هست.

31-علی، بنیان‌گذار وحدت

معادل مکتوب: م .آ. 26

زمان: 21/8/۱۳۵۰

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: در این سخنرانی شریعتی به نقش علی (ع) در ایجاد وحدت در صفوف پیروان پس از مرگ پیامبر پرداخته است.

 

32-علی، بنیان‌گذار وحدت

معادل مکتوب: م .آ. 26

زمان: 21/8/۱۳۵۰

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: در این سخنرانی شریعتی به نقش علی (ع) در ایجاد وحدت در صفوف پیروان پس از مرگ پیامبر پرداخته است.

 

33-تشیع علوی، تشیع صفوی

معادل مکتوب: م.آ .9

زمان: 9/8/1350

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: شریعتی در این سخنرانی به سیر تاریخی اسلام پرداخته و دلایل تبدیل اسلام از «نهضت» به «نظام» را در تقابل میان دو شکل شیعه علوی و شیعه صفوی و نیز تسنن محمدی و تسنن اموی، نشان می‌دهد.

 

34-مسئولیت شیعه بودن

نام دیگر: شیعه

معادل مکتوب:م.آ.7

زمان:15/8/1350

مکان:حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: شریعتی در این کنفرانس می کوشد نشان دهد که تعلق به هر تفکر و اعتقادی –از جمله شیعه بودن- از هنگامی که آگاهانه و انتخابی باشد، مسئولیت آفرین نیز هست و باید منجر به نوعی رفتار و عمل شود. شیعه بودن در این رویکرد یعنی علی را نه چون بتی پرستیدن که پیروی کردن از اوست.

35-چه نیازی به علی؟

نام دیگر: بیست و سه سال مبارزه برای مکتب، 25 سال سکوت برای وحدت، پنج سال حکومت برای عدالت، بیست و سه سال فداکاری در راه مکتب.

معادل مکتوب: م.آ.26

زمان: 16/8/ 1350

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: این سخنرانی پاسخی است به این پرسش: در شرایط کنونی”چه نیازی است به علی؟”.برای پیدا کردن پاسخ، شریعتی به تشریح سه دوره زندگی امام علی می پردازد. دوره اول مربوط به بیست و سه سالی است که او پا به پای پیامبر برای”استفرار مکتب” مبارزه می کند. دوره دوم بیست و پنچ سال سکوت علی در برابر جبهه های داخلی پس از مرگ پیامبر با دغدغه حفظ”وحدت”است. دوره سوم پنج سال حکومت امام علی است به قصد استقرار”عدالت”.

36-آري اين چنين بود برادر

معادل مکتوب: م.آ.۲۲

زمان: 18/8/1350

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: “آری این چنین بود ای برادر”، در پی سفری به مصر و در غالب نامه خطاب به یکی از بردگانی نوشته می شودکه در ساخت اهرام ثلاثه از آنها استفاده می شده است. در این نامه شریعتی، صدای فراموش شدگان تاریخ می‌شود.

 

37-علی، بنیان‌گذار وحدت

معادل مکتوب: م .آ. 26

زمان: 21/8/۱۳۵۰

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: در این سخنرانی شریعتی به نقش علی (ع) در ایجاد وحدت در صفوف پیروان پس از مرگ پیامبر پرداخته است.

 

38-از کجا آغاز کنیم؟

معادل مکتوب: م.آ.20

زمان: 1/9/1350

مکان: دانشگاه صنعتی شریف

دوره: 1351-1347

چکیده: شریعتی در این کنفرانس برای پیدا کردن پاسخی به عقب افتادگی جامعه ما با طرح چند پرسش آغاز می کند. پیدا کردن پاسخ بر عهده چه کسانی است؟ به گمان شریعتی بر عهده روشنفکران است که نه عوام اند و نه دانشمندان؛ کسانی که نسبت به وضع انسانی خود آگاهی تاریخی و اجتماعی دارند و احساس مسئولیت. پرسش دوم اینکه برای چه؟ برای اینکه بتوانند جامعه را تغییر دهند. سوال سوم اینکه از کجا باید آغاز کنند؟ و در نگاه شریعتی باید از شناسایی تیپ فرهنگی جامعه خود آغاز کنند. پاسخ نهایی شریعتی برای جامعه ما آغاز کردن از رنسانس دینی و ایجاد تعییر در بینش مذهبی است به دلیل مذهبی بودن تیپ فرهنگی جامعه.

 

 

39-حج 50

معادل مکتوب: م.آ.29

زمان: از دی تا 9بهمن 1350

مکان: در سفر حج

دوره: 1351-1347

چکیده: این مجموعه نشست های پیاپی از بیست وچهارم دی 1350 تا نهم بهمن در سفر به مکه و مدینه و در کاروان حسینیه ارشاد است و در برگیرنده هفت سخنرانی است. عناوین این سخنرانی ها عبارتند از: “بیست و سه سال در بیست و سه روز”، “اهمیت مهاجرت در اسلام و بررسی پنج نوع مهاجرت در قرآن”،” کروکی مسجد النبی و اطراف ان توحید”،” زیربنای اعمال احکام و احساسات”،” اکنون به کعبه رسیده ای در کعبه نیز ممان”، ” بازنگری و نتیجه گیری کلی قرار برای اینده”.(گفت و شنود).

40-شهادت

معادل مکتوب:م.آ.19

زمان:6/12/1350

مکان:حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: شریعتی در این سخنرانی که به مناسبت عاشورا در حسینیه ارشاد ایراد شده است با این تذکر تاریخی آغاز می کند. اول اینکه حادثه عاشورای 60 هجری در کربلا را نباید به عنوان یک حادثه مجرد تاریخی ارزیابی کرد و بر آن گریست بلکه نشاندن این حادثه در بستر حرکت تاریخی است که انتخاب امام حسین را برای نه گفتن به نظام غاصب، وجهی تاریخی می دهد؛ نظامی که برآمده از نهضت پیامبر است و به نام میراث دار پیامبر به میدان آمده است. انتخاب شهادت در عصر نتوانستن از سوی امام حسین در نتیجه انتخاب روشی است به قصد افشا کردن غصب و نشان دادن حقیقت و به قصد تضمین حیات یک ملت.

41-پس از شهادت

معادل مکتوب: م.آ. 19

زمان: 7/12/1350

مکان: مسجد نارمک

دوره 1347-1351

چکیده:سخنرانی پس از شهادت به دنبال اعدام برخی از انقلابیون توسط ساواک شاه در مسجد نارمک و در اسفند 50 ایراد گردید. در پایان سخنرانی تظاهرات با شکوهی توسط حاضرین در مسجد برپا می شود و با دستگیری تعداد وسیعی از حاضرین به پایان می رسد.

42-اسلام شناسی

معادل مکتوب:م.آ.18،17،16

زمان: حسینیه ارشاد

مکان: از15/11/1350 تا 19/8/1351

دوره: 1351-1347

چکیده: کتاب اسلام شناسی عبارت است از نام سلسله دروسی که شریعتی بعد از سلسله دروس تاریخ ادیان در سال های 50-51 در زیر زمینی حسینیه برگزار می کرده است . بیست و هفت درس اختصاص دارد به طرح هندسی مکتب اختصاص ندارد. “جهان بینی”، “انسان”، “فلسفه تاریخ”، “جامعه ایده آل” از جمله موضوعات اساسی این سلسه دروس هستند. لازم به ذکر است که دروس چهار و پنج ناقص است و متاسفانه در آرشیو حسینیه ارشاد نیز به شکل کامل وجود ندارد. درس 18 به دلایل متعددی با اکثریت لازم تشکیل نمی شود و از همین رو شریعتی به بازخوانی متن “حسین وارث آدم” با نام “میراث ادم” می پردازد و از آنجا که در مجموعه آثار 19 به چاپ رسیده است از تکرار آن در اینجا پرهیز شده ارس بیستم نیز ناقص است و با کیفیتی نه چندان مطلوب اما در غیبت فایل مناسب تر مجبور به بسنده کردن به همین فایل موجود هستیم. درس بیست و چهار نیز متاسفانه دیگر در دسترس نیست و حسینیه ارشاد نیز در اختیار ندارد.

1351

43-قرن ما در جستجوی علی

معادل مکتوب: م.آ. ۲۶

زمان: 6/3/1351

مکان: حسینیه ارشاد

دوره:1351-1347

چکیده: در این سخنرانی شریعتی با طرح اساسی ترین خصوصیات شخصیت، مشی و تفکر علی(ع)همچون نماد نخستین نسل در انقلاب اسلام معتقد است که او همچنان می تواند مرجعی برای انسان امروز نیز باشد

44-انتظار عصر حاضر از زن مسلمان

معادل مکتوب:م.آ.21

زمان:4/4/1351

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: این سخنرانی در پی طراحی الگو و تیپ ایده ال سومی است در برابر دو الگوی موجود سنتی و شبه مدرن برای زن ایرانی مسلمان. شریعتی معتقد است که زنان مسلمان ایرانی برای تغییر سرنوشت خود و خروج از این دو محکومیت باید به دنبال خلق موقعیت جدید فرهنگی، دینی و اجتماعی برای خود باشند.

45-سمینار زن

نام دیگر: زن متقدم، زن متجدد، زن مسلمان

معادل مکتوب: م.آ.21

زمان:22،23،34 تیرماه 1351

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: سمینار زن با حضور دکتر توسلی و حجه الاسلام صدر بلاغی در حسینیه ارشاد و طی سه روز متوالی برگزار شده است. شریعتی طی سه جلسه ضمن نقد و بررسی آراء و دیدگاههای دیگر سخنرانان حاضر در سمینار به ضرورت بازنگری موقعیت زنان در جوامع اسلامی می پردازد و تآکید می کند که برای اعاده حیثیت از موقعیت زنان در اجتماع مسلمان ضرورتا باید به تفسیر دوباره قوانین و حقوق اسلامی در این رابطه پرداخته شود. موضوعاتی چون تعدد زوجات، ازدواج موقت، مهریه و….از جمله موضوعاتی است که در این سمینار به بحث گذاشته می شود.

46-نقش انقلابی یاد و یادآوران

معادل مکتوب:م.آ.7

زمان:21/6/1351

مکان:حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: نقش انقلابی یاد و یادآوران با نام ذکر و ذاکر نیز شناخته شده است. شریعتی در این کنفرانس به نقش و اهمیت حافظه و یادآوری در زمانه ای که امکان به ثبت رساندن تاریخ سرکوب شدگان و ستم های تاریخی نیست تکیه می کند. پراتیک یادآوری دیروز نوعی مقاومت در برابر فراموشی و سکوت است. با این مقدمه به سراغ عاشورا و قیام امام حسین می رود و به نقش سوگ در تاریخ شیعه می پردازد و این تذکر که پس از صفویه سوگ باید بدل به شناخت شود.

 

47-زیباترین روح پرستنده

معادل مکتوب: م.آ.8

زمان:22/6/1351

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: موضوع اصلی این سخنرانی که به نام امام زین العابدین- امام سجاد- در حسینیه ارشاد ایراد شده است نقش و جایگاه دعا در ادیان و به طور خاص در تشیع است و نیز بررسی تاثیرات آن در شکل دادن به روح و جان مومن. شریعتی از دو جلوه دعا در تشیع سخن می گوید: اول دعایی است که طی ان چیزی از خداوند خواسته می شود و البته جانشین علم و مسئولیت و اراده و رنج و عمل نمی شود و فقط نقش مکمل دارد و نوع دیگر دعا که خواهان رحمتی نیست و خود فی نفسه به عنوان عامل اثرگذارنده در نفس و ذات و ماهیت و رفتار و خلق و خوی نیایشگر مطرح است. در این شکل دوم نفس پرستش یعنی تجلی بی غرضانه و خالصانه عشق مطرح است و با چاپلوسی مومن برای خداوند نسبتی ندارد.

48-راه سوم

معادل مکتوب: م.آ. 20

زمان: 26/7/1351

مکان: مدرسه عالی دختران

دوره: 1351-1347

چکیده: موضوع محوری این سخنرانی «راه سوم» برای کشورهایی است که در دوگانه سنت و مدرنیستم گرفتار آمده‌اند. دوگانه ای که کشورهای جهان سوم و کشورهای اسلامی را وادار به انتخاب می کند. شریعتی از امکان انتخاب راه سومی سخن می گوید که به یمن تحول و تغییر در تفکر، بینش و روش میسر است. در نگاه او، پیش شرط برگزیدن راه سوم، نه آموختن علم که تغییر در نگاه، تغییر در بینش، تغییر در تفکر و تغییر در سیستم احساس و روح و عاطفه و ارزش های انسانی است.

49خودآگاهی و استحمار

نام دیگر: استحمار

معادل مکتوب: م.آ. ۲۰

زمان: 27/7/1351

مکان: مدرسه عالی دختران

دوره: 1351-1347

چکیده: در این سخنرانی، شریعتی با تفکیک میان مسئله علمی و مسئله فکری و نیز خودآگاهی و دانش، به تضاد استحمار با خودآگاهی پرداخته و استفاده از دانسته هایی که در مسیر خودآگاهی اجتماعی و خودآگاهی انسانی قرار نداشته باشد را استحمار نو می‌داند.

 

50-شیعه یک حزب تمام

معادل مکتوب: م.آ.7

زمان: 2/8/1351

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1356-1351

چکیده: شیعه یک حزب تمام با رویکردی تاریخی به تشیع، به بازخوانی مفاهیمی چون خلافت، بیعت،امامت، وصایت، تقیه و…می پردازدو از کاربردهای معاصر و هم اکنونی این مفاهیم در مبارزه اجتماهی علیه قدرت ها صحبت می کند.

 

51-پيروان علي ورنج هايشان

نام دیگر: نیایش

معادل مکتوب: م.آ. ۲۶

زمان: 4/8/1351

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: این سخنرانی در شب های احیا ایراد شده و موضوع محوری آن پرسش از چرایی انحطاط و تفرقه در میان پیروان علی است.

52-پیام امید به روشنفکر مسئول

نام دیگر : تفسیر سوره روم

مرجع مکتوب: م.آ. ۲۰

زمان: ۱۳۵۱/۸/۵

مکان: حسینیه ارشاد

دوره:1351-1347

چکیده: در این سخنرانی شریعتی با تکیه بر تفسیر سوره روم از محتومیت تاریخی پیروزی اقلیتی در تاریخ سخن می گوید که در صورت دستیابی به آگاهی و تصمیم گیری برای نجات و پیروزی اش می تواند بر قدرتهای بزرگ حاکم، صاحبان زر و زور، فائق آید. این پیروزی از نظر او، وعده ای است قرآنی: بارانی که از لابلای ابرها خواهد بارید؛ باران آگاهی و شعور و عشق و ایمان راستینی که بر یک ملت مرده می ریزد و بهار می رویاند.

 

53-قاسطین، مارقین، ناکثین

معادل مکتوب: م.آ. ۲۶

زمان:/7/8/۱۳۵۱

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: ۱۳۴7-۱۳۵۱

چکیده: در این سخنرانی شریعتی برای شناختن علی از شناخت دشمنانش آغاز میکند. همان سه دشمن آشکار همیشگی حق پرستی که عبارت اند از: «دشمن آشکار حقیقت» ، «بی‌شعور حقیقت نشناس»، «حق‌شناس خیانتکار». قاسطین، مارقین و ناکثین نام های دیگرشان. لازم به توضیح است که این متن توسط شریعتی تصحیح شده و صفحاتی بر آن افزوده شده است. علت تفاوت متن با صوت از همین رو است.

 

54-مقدمه ای بر کنفرانس حسن الامین

معادل مکتوب:م.آ.31

زمان:10/8/1351

مکان: حسینیه ارشاد

دوره: 1351-1347

چکیده: این سخنرانی به عنوان مقدمه ای بر کنفرانس استادحسن الامین از اسلام شناسان بزرگ لبنانی و در حضور او که به ایران آمده بوده ایراد شده است. شریعتی در این سخنرانی کوتاه به ضرورت گفتگو میان علما و پژوهش گران دین متعلق به افق های مختلف فرهنگی و ملی در جهان اسلام اشاره می کند و به امکان گشودن راهی سوم از این رهگذر.

 

1354-1355

55-فرهنگ واژه های قرآن

نام دیگر: ایدئولوژی 4، کلید فهم قرآن

معادل مکتوب:م.آ.23

زمان: 1354، پس از زندان

مکان: نشست خصوصی در مشهد

دوره: 1356-1351

چکیده: کلید فهم قرآن گفتگویی است خصوصی که پس از آزادی از زندان در سال 1354 در مشهد صورت گرفته است. این گفتگو مباحث گوناگون و متنوعی را در بر می گیرد و با نام هایی چون “روش بررسی قرآن در دوران تدوین ایدئولوژی” و یا”زمینه شناخت قرآن” و نیز” ایدئولوژی” به چاپ رسیده است.

 

56-عرفان، برابری، آزادی

معادل مکتوب: م.آ .۲

زمان: 1355

مکان: نشست خصوصی

دوره: 1356-1351

چکیده:« عرفان، برابری و آزادی» در نگاه شریعتی سه عنصر مهم و اساسی رستگاری ‌انسان و شاهراه های تاریخ بشری است. سه شاهراهی که در نسبت ضروری و تنگاتنگ با یکدیگر تعریف می شوند و حرکت تاریخ را سمت و سو می دهند.

 

57-میلاد پیامبر

نام دیگر : برخی ویژگی‌های شخصیت پیامبر

مرجع مکتوب: م.آ. ۲۸

زمان : 1355. روز میلاد پیامبر

مکان: نشست خصوصی

دوره: 1356-1351

چکیده: بررسی ویژگیهای فردی و شخصیتی پیامبر، به مناسبت میلاد پیامبر موضوع این نشست خصوصی است؛ ویژگیهایی همچون صلابت، محبوبیت در اوج قدرت، درهم شکستن ارزش های کهنه و خلق ارزش های تازه، قدرت در عین ضعف و….

 

58-تخصص

نام های دیگر: جهت‌گیری طبقاتی در اسلام. دفتر سوم

معادل مکتوب: م.آ. ۱۰

زمان : اواخر سال ۱۳۵۵

مکان: نشست خصوصی

دوره: 1356-1351

چکیده: دراین سخنرانی تخصص گرایی به عنوان یکی از محصولات دنیای مدرن مورد نقد قرار می گیرد وعوارض آن بر زندگی انسان امروزین تشریح می‌شود. تخصص گرایی ای که نه تنها در حوزه تکنولوژی بلکه در حوزه های دیگر علوم انسانی و به خصوص در حوزه آگاهی دینی، موجب نوعی از خودبیگانگی و تک بعدی شدن انسان امروزی می شود. تخصص گرایی، با تقلیل انسان چند ساحتی به یک بعد، اسباب از خودبیگانگی او را فراهم می کند. تخصص گرایی در حوزه معرفت دینی نیز در معرض چنین خطری قرار دارد.

 

59-سرود آفرینش

مرجع مکتوب : م.آ. 13

زمان : 1355

مکان: در منزل شخصی

دوره: 1356-1351

چکیده: سرود آفرینش متنی است مکتوب که برای اولین بار در کتاب کویر به چاپ رسیده و شریعتی در خلوت خود آن را خوانده است. شریعتی این متن را ترجمه ای منسوب به دفترهای سبزشاندل می داند. سرود آفرینش نوشته ای است در باب نسبت انسان و خدا و توط‌ئه مشترک این دو که فلسفه خلقت را بر آن مبتنی می داند.

 

60-معراج و اسراء-صالحات و حسنات

معادل مکتوب : م.آ. ۲ و م.آ.28

زمان : ۱۳۵۵

مکان: نشست خصوصی

دوره: 1356-1351

چکیده: سخنرانی تحلیلی است از معراج و اسراء پیامبر. معراج وجودی انسان در معراج پیامبر نمادین می شود و اسراء که نماد پیوستگی بین دو قبله مذاهب بزرگ توحیدی است. معراج نمادی است از تکامل وجودی انسان، مظهر حرکت تصعیدی تکاملی و جودی و ارتفاعی انسان و اسراء بحثی است تاریخی و اجتماعی، نماد حرکت تکاملی تاریخی. معراج و اسراء مظهر دو نقش و دو بعد وجودی پیامبر است. این نوار به دلیلی کوتاهی مطلب همراه با سخنرانی دیگر ی تحت عنوان صالحات و حسنات عرضه می شود که همچنان در نشستی خصوصی توسط شریعتی ایراد شده است.

61-حّر

نام دیگر: انسانی در انتخاب فاجعه یا فلاح

معادل مکتوب: م.آ. ۲

زمان : عاشورای ۱۳۵۵

مکان: منزل مرحوم محمد همایون (بنیانگذار حسینیه ارشاد)

دوره: 1356-1351

چکیده: متنی است مکتوب که شریعتی درمیان جمع دوستان خوانده است. این متن در باره حر، فرمانده سپاه یزید است که در آخرین لحظه –در کربلا-جبهه خویش را تغییر می دهد و به اردوی امام حسین می پیوندد و شهادت را انتخاب می کند؛ انتخابی که به تعبیر شریعتی انتخاب میان فاجعه یا فلاح به قیمت بودن یا نبودن خویش است.

62-اقتصاد

نام های دیگر : منحنی طبقاتی قرآن ، دفتر اول جهت گیری طبقاتی

معادل مکتوب: م.آ. ۱۰

زمان: اواخر ۱۳۵۵

مکان: نشست خصوصی

دوره: 1356-1351

چکیده: موضوع این سخنرانی جهت گیری طبقاتی در اسلام است. به تعبیر شریعتی، انسان قادر است با تکیه بر خودآگاهی طبقاتی سرنوشت اش را تغییر دهد.

 

63-حسن و محبوبه

نام دیگر: از شما دو تن: شهید شاهد

معادل مکتوب: م.آ.1

زمان: اسفند 1355

مکان: خلوت خانه

دوره: 1356-1351

چکیده: گفتاری است داستان گونه درباره معلم روستایی که شاگردانش را از دست می دهد.شریعتی این نوار را در خلوت خود پر می کند و برای شب هفتم محبوبه متحدین به دست خانواده اش می رساند. او پس از آزادی از زندان در سال 1354 اجازه حضور در محافل عمومی را نداشته است. اشاره به مرگ دو چریک مجاهد، حسن آلادپوش و محبوبه متحدین که در سال 54-55 در درگیری های خیابانی به دست ساواک کشته شدند.این نوار متاسفانه از کیقیت بالایی برخوردار نیست.

 

64-چگونه ماندن

معادل مکتوب: م.آ. 2

زمان:1355

مکان: نشست خصوصی

دوره: 1356-1351

چکیده: شریعتی در این نشست خصوصی که در سال 55 برگزار شده است با مخاطب جوانی سخن می گوید که بعد از تغییر ایدئولوژی در درون سازمان مجاهدین و مارکسیست شدن بخشی از اعضای این سازمان با این پرسش روبرو شده است که چگونه می شود علی رغم گفتمان های مسلط ایدئولوژیک (لیبرالیزم، مارکسیزم و…) همچنان مسلمان ماند؟ پاسخ شریعتی این است که در برابر بن بست لیبرالیسم سرمایه داری، عرفان گرایی صوفیانه و عدالت خواهی ماتریالیستی، اسلام در صورتی که خود را بازخوانی کند می تواند یک آلترناتیو باشد.

65-ثار

معادل مکتوب: م.آ.19

زمان: 1355

مکان: نشست خصوصی

دوره: 1356-1351

چکیده: شریعتی در این نشست خصوصی به مفهوم فلسفی و تاریخی ثار همچون مرغ انتقام می پردازد. ثار داستان آغاز و پایان تاریخ است. با هابیل آغاز می شود و با آخرالزمان به پایان می رسد.

66-حجاب

معادل مکتوب: م.آ. ۲۱

زمان : ۱۳۵۵

مکان: نشست خصوصی- تهران

دوره: 1356-1351

چکیده: نگاهی است جامعه شناسانه به موضوع حجاب. دراین سخنرانی شریعتی با اتخاذ نگاهی جامعه شناسانه به نقش اجتماعی انتخاب حجاب در تقابل با الگوی سنتی حجاب و الگوی مدرن در زمانه خود می پردازد. از نظر شریعتی همچنان که حجاب در صدر اسلام ورود به یک حزب، به یک فکر، به یک هدف و قرار گرفتن در صفی واحد بوده است انتخاب پوشش توسط نسل جدید را نیز نه بازگشت به سنت قدیم بلکه خلق الگویی سوم می داند. این نوار از آنجا که در نشستی خصوصی ضبط شده متاسفانه کیفیت بالایی ندارد.

67- آرزوها

معادل مکتوب:25

زمان: 1355

مکان:: خلوت خانه

دوره: 1356-1351

چکیده: این نوار توسط شریعتی در خانه خود و در خلوت ضبط شده و نگاهی است انتقادی بر یک قرن تاریخ سیاسی ایران؛ از مشروطیت تا نیمه دهه پنجاه. نهضت ملی و مبارزات مسلحانه در سال های پایانی دهه چهل و پنجاه نیز موضوع این نقد قرار گرفته است. این نوار شامل دو بخش “دریغ ها” و “آرزوها” بوده است و در زمان حیات شریعتی توسط فرزندانش پیاده شده و توسط شخص شریعتی حک و اصلاح شده اما متاسفانه در همان زمان بخشی از نوار پاک شده است. بخش دریغ ها در دست نیست. دفتر تدوین و تنطیم آثار شریعتی در دهه 60 این گفتار را در دو مجموعه جداگانه به چاپ رسانده است. بخش آرزوها را در مجموعه آثار25 به چاپ رسیده و دریغ ها در مجموعه آثار 27 به چاپ رسیده است

68-سخن آدم

معادل مکتوب: م.آ.23

نام دیگر: ایدئولوژی 5،

زمان: 1355

مکان: نشست خصوصی

دوره: 1356-1351

چکیده: این نوار به نام هایی چون ” ایدئولوژی5″ و “سخن آدم” معروف است. بخشی از این گفتگو تحت عنوان “شفاعت تابوئی و شفاعت ایدئولوژیک”در ضمیمه کتاب مجموعه آثار 23 انتقال یافته و از همن رو در صورت مقایسه با صوت متفاوت به نظر می آید.

69-بر در حق کوفتن حلقه وجود

معادل مکتوب: م.آ. 2

زمان: 1355

مکان: نشست خصوصی

چکیده: بحثی در باره شعائر مذهبی و ضرورت فرم.

 

لیست سخنرانی هایی که به شکل ریل موجود است و تا اطلاع ثانوی در دسترس نیست.

چهار زندان انسان(م.آ.25)

استخراج و تصفیه منابع فرهنگی(م.آ.20)

مخروط جامعه شناسی فرهنگی(م.آ.20)

فرهنگ و ایدئولوژی (م.آ.23)

سلام های نماز(م.آ.2)

یکبار دیگرابوذر(م.آ.3)

 

لیست سخنرانی هایی که اثری از آنها به جا نمانده.

میزگرد پاسخ به سوالات و انتقادات(با حضور صدر بلاغی- مرتضی شبستری- محمد تقی شریعتی) .(م.آ.22)

چه باید کرد؟(م.آ.20)

نیازهای انسان امروز(م.آ.25)

 بحثی راجع به شهید(م.آ. 19)

بازگشت به خویش(م.آ.4)

سخنی درباره کتاب(م.آ. 25)

آرزوها(م.آ.25)

تاریخ ایران اسلامی تا صفویه(م.آ. 27)

تولد دوباره اسلام، پیام، بررسی تاریخ(م.آ.27)

ممالک همجوار(م.27)

دروس شفاهی در دانشکده مشهد(م.آ. 28- م.آ. تاریخ تمدن)

بررسی پاره ای از وقایع صدر اسلام(م.28)

مرگ، پیغامی به زندگان (م.آ.29)

ضرورت تیپ شناسی در نوشتن بیوگرافی(م.آ.29)

معارف اسلامی(م.آ.29)

ریشه های اقتصادی رنسانس(م.آ.31)

وضع آگاهی طبقاتی(م.آ.31)

هنر در انتظار موعود(م.آ.32)

مذهب دری است و هنر پنجره ای(م.آ.32)

هنر گریزی از آنچه هست(م.آ.32)